وردپرس برنامه‌ای رایگان برای ساختن و مدیریت سایت است. بدون کدنویسی می‌توانید با آن وبلاگ، سایت شرکتی یا فروشگاه اینترنتی بسازید و متن و تصویرش را از یک پیشخوان تغییر دهید. این راهنما به زبان ساده می‌گوید وردپرس چیست، از چه بخش‌هایی ساخته شده، چه چیزی رایگان نیست و برای چه سایتی مناسب است.
وردپرس دقیقاً چیست؟
WordPress.org آن را یک سامانهٔ انتشار می‌نامد که با PHP و پایگاه‌داده نوشته شده و از سال ۲۰۰۳ ساخته می‌شود. وردپرس تحت مجوز GPL منتشر می‌شود، یعنی هر کس می‌تواند آن را رایگان اجرا کند، کدش را ببیند، تغییر دهد و پخش کند. دلیل اصلی فراوانی افزونه و قالب‌ها هم همین است: هزاران نفر برایش می‌سازند.
«سیستم مدیریت محتوا» یعنی محتوای سایت (متن، تصویر، محصول) جدا از ظاهر آن نگهداری می‌شود. شما متن را در پیشخوان می‌نویسید و وردپرس آن را در قالب سایت نشان می‌دهد. اگر قالب را عوض کنید، متن‌ها سر جایشان می‌مانند.
چه کسانی از وردپرس استفاده می‌کنند؟
آمار W3Techs در ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶):
| معیار | سهم وردپرس |
|---|---|
| همهٔ سایت‌های اینترنت | ۳۹٫۵ درصد |
| سایت‌هایی که سیستم مدیریت محتوایشان شناخته شده | ۵۸٫۲ درصد |
یعنی اگر مشکلی با وردپرس داشته باشید، احتمالاً کس دیگری قبلاً آن را حل کرده و راه‌حلش را نوشته است. متخصص وردپرس هم در بازار کار فراوان است.
بخش‌های یک سایت وردپرسی
وردپرس چهار لایه دارد:
| لایه | چیست | مثال |
|---|---|---|
| هسته | خود وردپرس؛ مدیریت کاربر، نوشته، برگه و رسانه | نسخهٔ ۷٫۱ |
| پوسته (قالب) | ظاهر سایت: رنگ، فونت، چیدمان | یک قالب فروشگاهی یا شرکتی |
| افزونه‌ها | قابلیت‌های اضافه | فروشگاه (ووکامرس)، فرم تماس، سئو |
| محتوا | متن، تصویر و محصولات شما | صفحهٔ «درباره ما»، نوشته‌های وبلاگ |
وقتی وارد بخش مدیریت می‌شوید، به این منوها برمی‌خورید (نام‌ها طبق ترجمهٔ رسمی فارسی وردپرس است):
- پیشخوان: خلاصهٔ وضعیت سایت، به‌روزرسانی‌ها و «سلامت سایت».
- نوشته‌ها: مطالب زمان‌دار مثل مقاله و خبر، با دسته و برچسب.
- برگه‌ها: صفحه‌های ثابت مثل «تماس با ما» و «درباره ما». طبق WordPress.org، برگه‌ها از نوشته‌ها جدا هستند و ترتیب زمانی ندارند.
- رسانه: کتابخانهٔ تصویر، ویدیو و فایل‌ها.
- نمایش: انتخاب پوسته و ساخت فهرست‌ها (منو).
- افزونه‌ها: نصب و روشن و خاموش کردن قابلیت‌ها.
- کاربران: حساب‌ها و نقش‌های مدیر، ویراستار و نویسنده.
- ابزارها و تنظیمات: برون‌بری و درون‌ریزی، پیوندهای یکتا و تنظیمات عمومی.
از چند سال پیش، وردپرس با یک ویرایشگر بلوکی (Gutenberg) کار می‌کند. هر عنصر صفحه، مثل پاراگراف، تصویر و دکمه، یک بلوک است و آن را جابه‌جا می‌کنید. بدون هیچ افزونه‌ای هم می‌توانید صفحه‌ای مرتب بسازید.
رایگان است، ولی نه کاملاً
نرم‌افزار وردپرس رایگان است. هزینه‌هایی که می‌ماند:
| هزینه | توضیح |
|---|---|
| دامنه | آدرس سایت، مثلاً نام‌تان.ir، سالانه |
| هاست | جایی که فایل‌ها و دیتابیس سایت روی آن اجرا می‌شود، ماهانه یا سالانه |
| قالب و افزونهٔ پولی | اختیاری؛ نسخهٔ رایگان برای شروع کافی است |
| نگهداری | به‌روزرسانی، بکاپ و امنیت؛ یا وقت خودتان، یا هزینه به یک متخصص |
اگر می‌خواهید هزینه‌ها را دقیق‌تر ببینید، راهنمای هزینهٔ طراحی سایت را نوشته‌ایم.
WordPress.org یا WordPress.com؟
دو چیز با اسم تقریباً یکسان وجود دارد و بیشتر مبتدی‌ها اول گیج می‌شوند:
- WordPress.org همان نرم‌افزار متن‌باز است. خودتان آن را روی هاست نصب می‌کنید و کنترل کامل دارید. آنچه در این مقاله آمد، این است.
- WordPress.com یک سرویس تجاری است که وردپرس را در سرور خودش اجرا می‌کند. راحت‌تر شروع می‌شود، ولی امکانات و آزادی‌اتان به پلن انتخابی بستگی دارد.
وقتی در ایران از وردپرس صحبت می‌شود، معمولاً منظور نسخهٔ WordPress.org روی هاست خودتان یا یک سرویس وردپرسی داخلی است.
با وردپرس چه سایتی می‌شود ساخت؟
- وبلاگ و سایت خبری: کاری که وردپرس از اول برایش ساخته شد.
- سایت شرکتی و معرفی خدمات: چند برگه، فرم تماس و نمونه‌کار.
- فروشگاه اینترنتی: با افزونهٔ ووکامرس. ساخت فروشگاه با ووکامرس
- سایت عضویت، آموزش آنلاین یا رزرو: با افزونه‌های تخصصی.
چالش‌های وردپرس
وردپرس بی‌عیب نیست. این‌ها را از ابتدا بدانید:
- نگهداری با شماست. هسته، قالب و افزونه‌ها باید به‌روز بمانند. اگر نمانند، سایت آسیب‌پذیر می‌شود (امنیت وردپرس).
- افزونه زیاد، سایت کند. هر افزونه کد اضافه است. راهنمای سرعت وردپرس
- شمسی و فارسی‌سازی. وردپرس ترجمهٔ فارسی رسمی دارد، ولی تقویم شمسی در هسته نیست. افزونه‌هایی مثل Parsi Date تاریخ شمسی و ارقام فارسی را اضافه می‌کنند.
- انتخاب‌های زیاد. قالب و افزونه فراوان است و مبتدی را سردرگم می‌کند. با یک قالب و کمترین افزونه شروع کنید.
از کجا شروع کنیم؟
سه راه رایج هست:
- وردپرس روی هاست معمولی: ارزان‌تر است و کنترل کامل دارید، ولی نصب و نگهداری با خودتان است. راهنمای انتخاب هاست وردپرس
- سایت‌ساز وردپرسی: وردپرس واقعی، ولی نصب، به‌روزرسانی، بکاپ و امنیت را سرویس انجام می‌دهد. وردپرس یا سایت‌ساز؟
- استخدام طراح: اگر وقت یا حوصله ندارید. ساخت سایت وردپرسی، قدم‌به‌قدم
سؤالات متداول
آیا برای کار با وردپرس باید برنامه‌نویس باشم؟
نه. نصب، نوشتن مطلب، ساختن صفحه و تغییر قالب با ماوس انجام می‌شود. برنامه‌نویسی فقط وقتی لازم است که بخواهید قابلیتی کاملاً سفارشی بسازید.
یادگیری وردپرس چقدر طول می‌کشد؟
برای نوشتن مطلب و ساختن چند صفحه، معمولاً چند روز کار با پیشخوان کافی است. طراحی دقیق و کار با افزونه‌های پیچیده تمرین بیشتری می‌خواهد.
سایت وردپرسی برای سئو خوب است؟
وردپرس ساختار تمیزی دارد و پیوند یکتای قابل‌تنظیم، دسته‌بندی و نقشهٔ سایت را پشتیبانی می‌کند. ولی رتبه فقط به ابزار بستگی ندارد؛ کیفیت محتوا و سرعت سایت هم مهم است.
اگر بعداً بخواهم از وردپرس بروم یا هاستم را عوض کنم؟
سایت وردپرسی قابل انتقال است. مراحل انتقال سایت وردپرس به هاست جدید را ببینید. وردپرس همچنین ابزار «برون‌بری» دارد که نوشته‌ها و برگه‌ها را در یک فایل ذخیره می‌کند.
وردپرس امن است؟
هستهٔ وردپرس مرتب بررسی و وصله می‌شود. بیشتر ضعف‌ها در افزونه‌ها و قالب‌هاست. اگر به‌روز نگه دارید و افزونهٔ اضافه نصب نکنید، خطر کم می‌شود. جزئیات در امنیت وردپرس.
منابع
- WordPress.org، «About WordPress».
- WordPress.org، «Administration Screens».
- W3Techs، «Usage statistics of WordPress»، دیده‌شده در ۱۲ آبان ۱۴۰۵.
- WordPress.org، افزونهٔ Parsi Date.
- برچسب منوها از بستهٔ ترجمهٔ فارسی رسمی وردپرس ۷٫۱٫۴.
- تصویر شاخص: Brad Neathery، Rough Draft، Unsplash از طریق Wikimedia Commons، CC0.
حجت حسینی توسعه‌دهندهٔ وردپرس، برنامه‌نویس PHP و مدیر سیستم است. کارش نوشتن افزونه و قالب اختصاصی وردپرس، بهینه‌سازی سرعت سایت‌های وردپرسی و فروشگاه‌های ووکامرس، راه‌اندازی و نگهداری سرورهای لینوکس و کانتینرها با Docker و Kubernetes، و طراحی بکاپ و امنیت سایت است. در این وبلاگ از همین تجربه‌ها می‌نویسد: چطور سایت وردپرسی را بسازیم، سریع کنیم و سالم نگه داریم.